Stran û ziman

Di çanda kurdî de aliyê herî xurt û zindî çanda gelêrî ye. Bi taybetî çanda gotinkî digel hemû pest û pêkutiyan, li gel hemû astengiyan jî ji bo parastin û bipêşketina zimanê kurdî kana herî geş û zindî ye. Ev çanda gelêrî pêwîst e hem li ser zar û zimanan bimîne û geş bibe, hem jî bibe keleporeke nivîskî û dîjîtalîzekirî. Çanda nû û nûjen a kurdî dê li ser vê bingehê pêk were û bi pêş ve biçe. Hunermendên ku ji vê kaniyê avê venexwin nikarin, berhemên bikêr û xweşik derxin holê. Helbet ev çanda gelêrî divê bibe warê lêhûrbûn û lêkolînên zanistî, di warê akademîk de li serê xebat werin kirin.

Di bin banê şaredariya de avabûna saziyên mîna akademî, mala dengbêjan û konservatuaran girîng bûn, lê mixabin piştî qeyûman ev derfet ji dest çûn. Em hêvî dikin ku di serdema nû de şaredariyên me di vî warî de xebatên baştir û mezintir bikin. Lê ji saziyên fermî wêdetir xebatên di qada sivîl de girîng û mayinde ne. Lewre jî xebatên sazî û dezgehên mîna Ma Music, NÇM û Navenda Dîcle û Firatê girîngtir in.

Di van saziyan de bi qasî perwerdehiya muzîkê divê di warê ziman û çandê de jî perwerdeyekê xurt hebe. Divê hunermend bi qasî ku di warê muzîkê de perwerde dibin, di warê zimên de jî werin perwerdekirin. Hunermendek çendî bi meqamên muzîkê, note û taybetiyên din ên newayên muzîkê dizane, divê ew çend jî bi şêwaz û taybetiyên zimanê kurdî û gotinên stranan jî bizane. Bi tenê jiberkirina gotinên stranan têrê nake; her wekî çawa li ser newaya stranê xebatê dike.

Her wekî çawa dixwaze reng û dirûvekî nû bide newayê, divê bala xwe bide gotinên stranê jî. Divê hunermend rêzik û rêgezên zimanê kurdî li bin guhên hev nexe. Bo nimûne di kurmancî û kirmanckî de nêr û mêtî heye, hunermend divê ji vê yekê haydar be. Ji ber ku di roja me ya îroyîn de gelek ciwan rêzik zimanî ji stranan werdigirin. Her wiha kêşana lêkeran divê li gorî rêzikên zimanê kurdî bin. Rast e, divê reseniya stranên gelêrî bêne parastin, lê heke di gotinên stranê de rêzikên rêzimanî di asteke berz de hatibin binpêkirin, em nikarin li ser navê parastina reseniyê çavên xwe ji vê yekê re bigirin. Mixabin di vî warî çewtî û xeletî pir in. Lê ez dixwazim li vê derê wekî nimûne qala du stranan bikim. Yek ji wan strana Ayfer Duztaş[1] a bi navê “Hey narim” ye. Di vê stranê de wiha hatiye gotin:

Gildir gildir baran e

Îşev şeva yaran e

Yarê lawikê belî ye

Şarê reş li serî ye

Di gotinan rêzikan de nêr û mê li bin guhên hev ketine. Serê pêşîn peyva “şar” mê ye, divê wekî “şara reş li serî ye” were gotin, lê em bêjin li hin herêman di warê zayenda rêzimanî de hin caran dubendî derdikeve. Hin peyv li hin herêman wekî nêr, li hinekan mê têne bikaranîn. Ev yek tê fehmkirin, ji bo parastina resentiya stranê ev maqûl e, ku em bêjin, “şarê reş”, lê belê bi tu awayî nikarin peyva “lawik” bikin mê, ji ber zayenda fîzyolojîk li gorî kesan û herêman naguhere. Her wiha heke “lawik” nêr be, “yar” jî dê mê me. “Yara lawikî belî ye”. Li gorî bîr û ramana min, divê em gotin bi vî rengî werin sererastkirin:

Gildir Gildir baran e

Îşev şeva yaran e

Yara lawkêm belî ye

Şara reş i li sêrî ye.

Ez nimûneyekê jî ji strana “Çîçekê[2]” ji devê Mem Ararat bidim, ji ber ku ew ne tenê stranbêj e, di heman katê de nivîskar e, divê zêdetir bala xwe bide van tiştan.

Xweziya tu dotmam ba

Ez ji te ra pismam ba

Gula baxê min ba

Bilbil û şîlan ba

Di vê stranê de jî qertafên kesandinê çûne ber golikan. Lêkera “bûn” a di forma xwestekiya pêknehatî de giş wekî “ba” bêyî qertafên kesandinê hatine hiştin. Forma nivîskî ya vê lêkerê “bûma, bûyayî” di zimanê gelêrî de wekî “bama, bayî” tê bikaranîn, ew rewşeke asayî ye.

Di vê stranê de “bilbil û şîlan” jî li hev nehatine. Hunermend Sîmar[3] wekî “bilbil û fîxan” gotiye, ew form rasttir e. Sîmar stranê jî wiha dibêje:

Xweziya tu dotmam ba

Tu ji te ra pismam bam

Gula li baxê min ba

Bilbil û fîxan bam

Wî jî di kesê duyemîn de lêker bêyî qertafa kesandinê hiştine. Wekî encam ez dikarim bibêjim, li gorî dîtina min divê gotinên qalkirî bi vî rengî bin:

Xweziya tu dotmam bay

Ez ji te ra pismam bam

Gula baxê min bay

Bilbilê şeyda bam

Binêre:

[1] https://www.youtube.com/watch?v=_ShItKyFWPA
[2] https://www.youtube.com/watch?v=v_fKIiuQbPU
[3] https://www.youtube.com/watch?v=0yGzjvDYMhw

Yazının Türkçesini buradan okuyabilirsiniz.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

bahsegel giriş
casibom giriş
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
superbetin
sekabet giriş
setrabet giriş
supertotobet giriş
tarafbet giriş
tipobet giriş
tulipbet giriş
tümbet giriş
vdcasino giriş
winxbet giriş
betpark
betroad
bets10
bettilt
betvole
casibom
casinomaxi
casinoper
dinamobet
grandpashabet
goldenbahis
holiganbet
hovardabet
imajbet
interbahis
jojobet
asyabahis
bahigo
limanbet
makrobet
mariobet
meritking
mobilbahis
mostbet
cratosslot
sekabet
dinamobet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
bahigo
onwin
bahigo
betcup
matbet
mariobet
mariobet
limanbet
dinamobet
1xbet
nakitbahis
ngsbahis
bahigo
onwin
paribahis
perabet
piabet
pinup
pulibet
redwin
sahabet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
piabet
pulibet
sahabet
setrabet
slotbar
superbahis
timebet
tipobet
tumbet
vdcasino
vevobahis
bahiscom
casibom giriş
lidyabet giriş
lidyabet
jojobet
betmarlo giriş
marsbahis giriş
betcup giriş
bets10
Asyabahis
betmoon
betnano
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
superbet
tarafbet
tipobet
tulipbet
tumbet
winxbet
neyine
noktabet
norabahis
oleybet
onbahis
onwin
orisbet
padisahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
pokerbeta
polobet
pusulabet
redwin
kralbet
ligobet
mariobet
limanbet
limanbet
matadorbet
matbet
meritking
milanobet
milosbet
mostbet
mrbahis
nakitbahis
extrabet
gobahis
gorabet
hilbet
ikimisli
Abdulla62630105
jetbahis
jojobet
klasbahis
betpark
betpas
betper
interbahis
goldenbahis
betcup
slotbar
asyabahis
xslot
restbet
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
supertotobet
superbet
tipobet
tarafbet
tulipbet
tumbet
winxbet
vdcasino
maltcasino
milanobet
milosbet
mobilbahis
mrbahis
nakitbahis
extrabet
favoribahis
favorisen
gobahis
gorabet
grandpashabet
hilbet
ikimisli
imajbet
intobet
jasminbet
jetbahis
jojobet
klasbahis
betorspin
betpark
betpas
betper
betroad
betsat
bettilt
betturkey
betvole
casibom
casinovale
celtabet
dinamobet
discountcasino
dumanbet
elexbet
elitbahis
betebet
betexper
betine
bet
betkolik
betkom
betlike
betmatik
betnis
betonred
bahisal
bahiscom
bahsegel
baymavi
baywin
1xbet/a>
7slot
akcabet
aresbet
asyabahis
bahigo
bahis1000
vevobahis
kingbetting
anadolucasino/a>
goldenbahis
betticket
betovis
casinoper
avcılar escort
esenyurt escort
bahçeşehir escort
beylikdüzü escort
bakırköy escort
halkalı escort
şirinevler escort
şişli escort
istanbul escort
esenyurt escort
avcılar escort
tarafbet
betist giriş
showbet
xslot giriş
favorislot
barn festival
pragmatic slot oyunları
radissonbet
egt oyna
betmarlo
floating dragon oyna
bonus hunt" rel="dofollow">bonus hunt">bonus hunt
aresbet
tombala oyna
wild wild riches oyna
betibom
dog house megaways
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
wild west gold oyna
markaj giriş
trwin giriş
altıncasino
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
sugar rush oyna
hiperwin
sweet bonanza oyna
diyarbet
diyarbet
mrbahis
favorislot
markaj giriş
trwin
big bass bonanza oyna
gates of olympus oyna
egt oyna
favorislot
markaj giriş
trwin
betingo
bahisbudur
casi pol
casipol giriş
casipol giriş
casipol
casipol
romabet
mrbahis
casipol şikayetvar
casipol giriş
casipol twitter
casipol şikayet
casipol
casipol güncel giriş
casipol güncel
casipol giriş
casipol girişi
Kartal Escort
pendik escort
betturkey